Đồ chơi sân chơi từ chai nhựa tái chế: 5 ý tưởng dễ làm cho giờ ra chơi

Đồ chơi từ chai nhựa tái chế: heo đất, cú mèo, ếch xanh làm từ chai nhựa cũ

Một chai nước suối uống xong, một chai dầu ăn đã hết, một chai nước ngọt bỏ đi — trong mắt người lớn, đó là rác. Trong mắt một đứa trẻ, đó có thể là thân một chiếc xe đua, là một con heo đất biết cười, là một quân bowling chờ bị đánh đổ. Chỉ cần một buổi chiều, vài dụng cụ đơn giản và một chút hướng dẫn, những chiếc chai nhựa tưởng chừng vô dụng ấy trở thành đồ chơi sân chơi đúng nghĩa: trẻ chơi được, vận động được, và học được bài học đầu tiên về việc rác thải có thể có đời sống thứ hai.

Đó cũng là cách Lăn Bánh Ước Mơ vẫn làm sân chơi từ năm 2017: bắt đầu từ những thứ sẵn có quanh trường — lốp xe cũ, pallet gỗ, và cả chai nhựa. Nếu lốp xe làm nên khung xương của sân chơi thì đồ chơi chai nhựa chính là những món đồ chơi nhỏ làm sân chơi thêm vui, và quan trọng nhất: trẻ có thể tự tay làm ra chúng.

Bài viết này giới thiệu 5 ý tưởng đồ chơi từ chai nhựa tái chế dễ làm nhất cho giờ ra chơi ở trường học, kèm cách làm từng món, cách tổ chức trò chơi và những lưu ý an toàn mà nhà trường cần biết trước khi bắt tay vào làm.

Vì sao chai nhựa hợp làm đồ chơi sân chơi

Chai nhựa có bốn điểm mạnh mà ít vật liệu tái chế nào có được cùng lúc. Thứ nhất, chai nhựa có sẵn ở khắp nơi: căng tin trường, nhà dân quanh trường, các buổi liên hoan, hội chợ — chỉ cần một thùng thu gom đặt ở góc sân là sau một tuần nhà trường đã có đủ nguyên liệu cho cả một đợt làm đồ chơi. Thứ hai, chai nhựa nhẹ và không vỡ vụn như thủy tinh, không sắc cạnh như kim loại, nên trẻ mầm non và tiểu học đều cầm nắm, mang vác được an toàn. Thứ ba, chai nhựa dễ tạo hình: cắt, dán, sơn, buộc dây đều làm được bằng dụng cụ thủ công thông thường, không cần máy móc.

So với các hạng mục lớn như xích đu hay cầu trượt trong bài trụ Sân chơi lốp xe là gì? Khái niệm, các hạng mục và tiêu chuẩn an toàn, đồ chơi chai nhựa có một vai trò riêng: chúng là hạng mục "nhỏ mà có võ". Một sân chơi lốp xe cần đội thi công và vật liệu nặng; một bộ đồ chơi chai nhựa chỉ cần một tiết thủ công, một nhóm học sinh và một thùng chai đã rửa sạch. Nhà trường vùng cao, nơi ngân sách eo hẹp và việc vận chuyển vật liệu khó khăn, có thể bắt đầu từ chính những món đồ chơi này để sân chơi có thêm tiếng cười ngay trong tuần.

Đồ chơi chai nhựa còn là cầu nối tự nhiên sang giáo dục môi trường. Trẻ không học phân loại rác qua khẩu hiệu, mà học qua tay: chai này rửa sạch để làm heo đất, chai kia cắt ra làm chậu hoa, nắp chai giữ lại làm bánh xe. Khi trẻ đã tự tay biến một chiếc chai cũ thành món đồ chơi mình yêu thích, khái niệm "tái chế" không còn là một từ khó trong sách giáo khoa nữa. Tinh thần này cũng là nội dung chính của bài Sân chơi tái chế và giáo dục môi trường: dạy trẻ phân loại, tái chế qua giờ chơi mà Lăn Bánh Ước Mơ đã chia sẻ trước đây.

Sân chơi tái chế của Lăn Bánh Ước Mơ với xích đu lốp xe sơn màu dưới chân núi
Sân chơi tái chế của Lăn Bánh Ước Mơ với xích đu và các hạng mục lốp xe sơn màu — đồ chơi tái chế nhỏ như đồ chơi chai nhựa là mảnh ghép làm những sân chơi này thêm vui mỗi giờ ra chơi. Ảnh tư liệu Lăn Bánh Ước Mơ.

Ý tưởng 1: Heo đất tiết kiệm từ chai nhựa

Heo đất là món đồ chơi chai nhựa kinh điển nhất, và cũng là món dễ làm nhất để bắt đầu. Một chai nước ngọt loại 1,5 lít, bốn nắp chai làm chân, một ít giấy màu và keo dán — sau một tiết thủ công, mỗi trẻ đã có một chú heo đất của riêng mình để mang về nhà, bỏ tiền tiết kiệm từng ngày.

Chuẩn bị

Mỗi trẻ cần một chai nhựa đã rửa sạch và phơi khô, bốn nắp chai nhựa làm chân, một tờ giấy màu hồng hoặc màu tùy thích, kéo, keo dán hoặc súng bắn keo có người lớn hỗ trợ, bút lông để vẽ mắt, mũi, miệng. Nhà trường nên chuẩn bị sẵn mẫu heo đất làm trước để trẻ nhìn và làm theo, thay vì chỉ hướng dẫn bằng lời.

Cách làm

Rửa chai thật sạch, để khô hoàn toàn rồi mới dán giấy — giấy dán lên chai còn ẩm sẽ bong sau một ngày. Cắt một khe nhỏ dài khoảng 3 cm ở lưng chai để bỏ tiền xu, khe này nên cắt bằng dao rọc giấy do người lớn thực hiện, sau đó mài nhẹ mép khe bằng giấy nhám cho hết sắc. Dán giấy màu quanh thân chai làm da heo, gắn bốn nắp chai ở phía dưới làm bốn chân, dán hai tai giấy hình tam giác, vẽ mắt và mũi bằng bút lông.

Cách chơi và bài học đi kèm

Heo đất không chỉ là đồ chơi trưng bày. Nhà trường có thể tổ chức "tháng tiết kiệm": mỗi lớp nuôi một đàn heo đất, cuối tháng cùng nhau khui heo, đếm tiền và dùng số tiền đó mua thêm sách cho góc đọc hoặc mua hạt giống cho vườn rau của trường. Với trẻ mầm non, heo đất còn là đồ chơi đóng vai: trẻ chơi trò "đi chợ", "mở cửa hàng", dùng heo đất làm két tiền của cửa hàng.

Ý tưởng 2: Bộ bowling chai nhựa cho giờ ra chơi

Nếu heo đất là đồ chơi tĩnh thì bowling chai nhựa là trò chơi vận động đúng nghĩa: trẻ chạy, ném, reo hò, và học cách chờ đến lượt mình. Một bộ bowling cần 10 chai nhựa giống nhau, một quả bóng nhỏ, và một khoảng sân phẳng dài khoảng 5 mét — tất cả đều có sẵn ở bất kỳ trường học nào.

Cách làm và cách chơi

Mười chai nước suối loại 500 ml hoặc 1,5 lít, rửa sạch, đổ vào mỗi chai một ít cát hoặc nước màu để chai đứng vững và tạo màu sắc bắt mắt — chai đổ cát nặng khoảng 200 gram là vừa, đủ đứng vững khi gió thổi nhưng vẫn đổ khi bóng lăn trúng. Thêm một quả bóng nhựa nhỏ hoặc bóng tennis cũ. Nên dùng chai cùng loại, cùng chiều cao để trò chơi công bằng.

Xếp 10 chai thành hình tam giác như bowling thật: hàng đầu 1 chai, rồi 2, 3, 4 chai ở các hàng sau. Vạch ném cách hàng chai khoảng 3 mét với trẻ tiểu học, 2 mét với trẻ mầm non. Mỗi lượt, trẻ lăn bóng từ vạch ném, tính số chai đổ được. Chơi theo nhóm 4–5 trẻ, mỗi trẻ 2 lượt ném, cộng điểm cả nhóm — cách tính điểm theo nhóm giúp trẻ cổ vũ nhau thay vì chỉ so đo thắng thua cá nhân. Để thêm thử thách, giáo viên có thể dán số điểm khác nhau lên từng chai, hoặc dán một chai "may mắn" màu khác, đổ được chai đó thì cả nhóm được cộng thêm điểm.

Lưu ý

Bowling chai nhựa nên chơi trên nền sân phẳng, không có đá dăm. Bóng dùng bóng mềm, không dùng bóng đá hay bóng rổ để ném vì bóng nặng có thể làm chai vỡ hoặc văng trúng trẻ đứng gần. Sau mỗi buổi chơi, kiểm tra lại các chai: chai nào nứt, móp thì thay ngay, không để trẻ chơi với chai đã vỡ mép nhựa sắc.

Ý tưởng 3: Xe đua chai nhựa — đồ chơi vận động cho sân trường

Xe đua chai nhựa là món đồ chơi mà trẻ nam đặc biệt yêu thích, nhưng khi làm theo nhóm thì cả lớp đều hào hứng: nhóm này làm thân xe, nhóm kia làm bánh xe, nhóm khác sơn và trang trí, cuối giờ cả lớp có một đường đua. Một chiếc xe đua chai nhựa chạy được thật trên mặt sân phẳng nhờ bốn bánh xe làm từ nắp chai và một trục tre hoặc que gỗ.

Chuẩn bị

Mỗi xe cần một chai nhựa loại 1,5 lít làm thân, bốn nắp chai nhựa làm bánh, hai que tre hoặc que gỗ dài khoảng 15 cm làm trục, keo dán, giấy màu và bút lông để trang trí. Cần thêm một tấm bìa cứng hoặc một đoạn dây để làm đường đua và vạch đích.

Cách làm

Cắt một ô hình chữ nhật trên thân chai làm khoang lái, đặt một nhân vật đồ chơi nhỏ hoặc một hình người bằng giấy vào đó làm tay đua. Đục hai lỗ đối xứng hai bên thân chai, luồn que tre qua làm trục trước và trục sau, gắn nắp chai vào hai đầu que làm bốn bánh xe. Bánh xe phải quay được tự do — nếu keo dính chặt bánh vào trục, xe sẽ không chạy. Sơn thân xe bằng màu yêu thích, dán số đua lên hai bên thân.

Cách chơi

Vẽ đường đua trên sân bằng phấn, chia làn cho 3–4 xe cùng chạy. Tổ chức giải đua theo vòng: vòng loại, bán kết, chung kết, xe thắng là xe của cả nhóm làm ra, cả nhóm cùng reo hò. Giáo viên có thể biến đường đua thành bài học: đo xem xe nào chạy xa nhất, vì sao xe này chạy xa hơn xe kia — bánh xe to hay nhỏ, thân xe nặng hay nhẹ — trẻ tiểu học học được khái niệm đầu tiên về ma sát và trọng lượng ngay trên sân chơi.

Ý tưởng 4: Trò ném vòng và ném bóng vào chai

Đây là trò chơi dân gian quen thuộc, được làm mới bằng chai nhựa tái chế. Thay vì mua bộ ném vòng nhựa bán sẵn, nhà trường tự làm bộ ném vòng từ chai nhựa và vòng tre, vừa rẻ, vừa bền, vừa đúng tinh thần sân chơi tái chế. Trò chơi này đặc biệt hợp với trẻ mầm non vì luật chơi đơn giản, ai cũng chơi được ngay từ lần đầu.

Chuẩn bị

Sáu đến mười chai nhựa loại 500 ml, đổ cát vào khoảng một phần ba chai để chai đứng vững, cắm các chai thành hàng hoặc thành vòng tròn trên sân. Vòng ném làm từ dây thừng nhỏ cuộn tròn, hoặc từ ống nhựa mềm uốn thành vòng đường kính khoảng 20 cm. Có thể sơn mỗi chai một màu khác nhau để tăng tính hấp dẫn với trẻ nhỏ.

Cách chơi

Trẻ đứng sau vạch, cách hàng chai khoảng 2 mét, lần lượt ném vòng vào chai. Ném trúng chai nào thì được điểm của chai đó, có thể ghi điểm lên bảng nhỏ bên cạnh. Biến thể cho trẻ lớn hơn: ném bóng bàn vào miệng chai — khó hơn nhiều, nhưng trúng được thì cả lớp reo hò. Trò chơi này rèn sự khéo léo, khả năng ước lượng khoảng cách và tính kiên nhẫn: trẻ ném trượt lần đầu sẽ tự điều chỉnh lực ném ở lần sau.

Ý tưởng 5: Con vật đồ chơi từ chai nhựa — heo, ếch, cú mèo

Nếu bốn ý tưởng trên là đồ chơi để chơi thì ý tưởng thứ năm là đồ chơi để kể chuyện: những con vật làm từ chai nhựa — heo đất hồng, ếch xanh, cú mèo nâu — vừa là đồ chơi, vừa là nhân vật cho giờ kể chuyện và chơi đóng vai của trẻ mầm non. Đây cũng chính là nhóm mẫu trong ảnh đại diện của bài viết này: những con vật ngộ nghĩnh được làm hoàn toàn từ chai nhựa cũ, giấy màu và nắp chai.

Cách làm con ếch xanh

Dùng chai nhựa màu xanh lá hoặc sơn chai thành màu xanh lá. Cắt một chai khác lấy phần đáy làm hai mắt lồi, gắn lên nắp chai bằng keo, vẽ con ngươi bằng bút lông đen. Dùng giấy màu đỏ cắt hình lưỡi dài gắn ở miệng chai, dùng nắp chai xanh làm chân ếch. Một con ếch chai nhựa làm xong có thể đứng trên bàn, trên kệ lớp học, hoặc làm nhân vật chính trong trò chơi "ếch kêu, trời mưa" của trẻ mầm non.

Cách làm cú mèo và heo con

Cú mèo làm từ chai nhựa màu nâu: dán hai mắt tròn lớn bằng giấy màu vàng và trắng, dán hai cánh bằng giấy màu đỏ hoặc nâu đậm hai bên thân, gắn tai nhọn bằng giấy cứng. Heo con làm tương tự heo đất ở ý tưởng 1, nhưng thêm mõm hồng bằng nắp chai và đuôi xoắn bằng dây thừng nhỏ. Mỗi con vật nên có một "tính cách" do trẻ tự đặt tên: cú mèo tên là "Mắt To", ếch xanh tên là "Nhảy Xa" — khi đồ chơi có tên, trẻ sẽ gắn bó với nó hơn và giữ gìn hơn.

Từ đồ chơi đến giờ kể chuyện

Sau khi cả lớp đã làm xong một bộ con vật chai nhựa, giáo viên có thể dùng chính bộ đồ chơi này cho giờ kể chuyện: cô kể, trẻ dùng con vật của mình diễn lại câu chuyện; hoặc trẻ tự bịa chuyện về các con vật rồi diễn cho cả lớp xem. Một bộ đồ chơi chai nhựa vì thế không chỉ phục vụ giờ ra chơi mà còn phục vụ giờ học: giờ kể chuyện, giờ mỹ thuật, giờ tìm hiểu môi trường đều dùng được. Trò ném vòng chai nhựa cũng kết hợp rất tốt với các trò chơi dân gian trên sân chơi lốp xe như kéo co hay nhảy lò cò trong bài Trò chơi dân gian trên sân chơi lốp xe: kéo co, nhảy lò cò, ô ăn quan phiên bản tái chế: một góc sân chơi có thể bố trí thành "khu trò chơi dân gian" để trẻ luân phiên chơi từng trò trong giờ ra chơi.

4 quy tắc an toàn khi làm đồ chơi từ chai nhựa

Đồ chơi chai nhựa an toàn hay không phụ thuộc hoàn toàn vào cách chọn và cách xử lý chai. Bốn quy tắc dưới đây nhà trường nên dán ngay tại khu vực làm đồ chơi để thầy cô và học sinh cùng nhớ.

Chỉ dùng chai đựng thực phẩm, nước uống. Tuyệt đối không dùng chai từng đựng hóa chất, thuốc trừ sâu, dầu máy, nước tẩy rửa hay bất kỳ chất độc hại nào — kể cả khi đã rửa kỹ, dư lượng hóa chất vẫn có thể còn trong nhựa. Chai nào không rõ nguồn gốc, có mùi lạ thì loại bỏ ngay.

Rửa sạch và phơi khô trước khi làm. Chai thu gom về phải rửa bằng nước sạch và xà phòng, tráng lại, phơi khô hoàn toàn dưới nắng ít nhất một ngày. Chai còn ẩm mà dán giấy hay sơn màu sẽ bị bong, mốc, và có mùi khó chịu sau vài ngày sử dụng.

Mài hết mép cắt sắc. Mọi chỗ cắt trên chai nhựa — khe bỏ tiền của heo đất, ô cửa của xe đua, miệng chai cắt làm mắt ếch — đều phải được mài bằng giấy nhám hoặc hơ nhẹ cho hết sắc. Đây là bước người lớn bắt buộc phải làm, không giao cho trẻ. Trẻ chỉ tham gia các bước dán, sơn, trang trí; các bước cắt, khoan, đục lỗ do thầy cô hoặc tình nguyện viên người lớn thực hiện.

Kiểm tra định kỳ và thay mới khi hỏng. Đồ chơi chai nhựa để ngoài trời nắng mưa sẽ giòn dần sau vài tháng. Mỗi tuần, giáo viên phụ trách nên kiểm tra một lượt: chai nào nứt, vỡ mép, bong sơn thì thay ngay. Một bộ đồ chơi bowling 10 chai nên có sẵn 3–4 chai dự phòng trong kho để thay thế kịp thời. Những nguyên tắc an toàn này cũng chính là tinh thần của bài Tiêu chuẩn an toàn sân chơi cho trẻ em: 7 điểm nhà trường cần kiểm tra định kỳ.

Trẻ em vui chơi tại sân chơi lốp xe tái chế của Lăn Bánh Ước Mơ
Trẻ em vui chơi tại sân chơi lốp xe tái chế của Lăn Bánh Ước Mơ — khi sân chơi có thêm những món đồ chơi nhỏ do chính trẻ làm ra, giờ ra chơi càng thêm vui. Ảnh tư liệu Lăn Bánh Ước Mơ.

Tổ chức giờ ra chơi với đồ chơi chai nhựa

Có đồ chơi rồi, tổ chức chơi như thế nào để giờ ra chơi vừa vui vừa không lộn xộn cũng là một việc cần tính trước. Cách làm hiệu quả nhất mà nhiều trường đang áp dụng là chia sân thành các "trạm chơi": trạm bowling, trạm ném vòng, trạm đua xe, trạm làm đồ chơi. Mỗi trạm có một nhóm 5–8 trẻ, chơi 5 phút rồi luân chuyển sang trạm khác theo tiếng còi. Trong 20 phút ra chơi, mỗi trẻ được chơi đủ cả bốn trạm, không trạm nào quá đông, không trẻ nào phải đứng chờ quá lâu.

Về kinh phí, một bộ đồ chơi chai nhựa cho cả lớp 30 trẻ tốn chưa tới 200.000 đồng tiền giấy màu, keo dán và sơn — phần lớn nguyên liệu là chai nhựa thu gom miễn phí. So với việc mua đồ chơi nhựa mới, đồ chơi tái chế rẻ hơn nhiều lần, mà giá trị giáo dục lại lớn hơn: trẻ học được rằng đồ chơi không nhất thiết phải mua, và rác thải không nhất thiết phải vứt đi.

Hạng mục Vật liệu chính Chi phí ước tính cho 1 lớp (30 trẻ) Thời gian làm
Heo đất tiết kiệm Chai 1,5 lít, nắp chai, giấy màu 50.000–80.000 đồng 1 tiết thủ công
Bộ bowling chai nhựa 10 chai 500 ml, cát, bóng nhựa 30.000–50.000 đồng 30 phút
Xe đua chai nhựa Chai 1,5 lít, nắp chai, que tre 50.000–70.000 đồng 1 tiết thủ công
Trò ném vòng 8 chai 500 ml, cát, dây thừng 20.000–40.000 đồng 30 phút
Con vật đồ chơi Chai nhựa, giấy màu, keo dán 50.000–80.000 đồng 1 tiết thủ công

Bảng chi phí trên chỉ tính giấy màu, keo dán, sơn và bóng — chai nhựa thu gom miễn phí từ căng tin và phụ huynh, nên tổng chi phí cho cả 5 món đồ chơi của một lớp chỉ khoảng 200.000–320.000 đồng.

Từ đồ chơi chai nhựa đến bài học môi trường

Đồ chơi chai nhựa chỉ thật sự có ý nghĩa khi trẻ hiểu vì sao mình làm nó. Một chiếc chai nhựa mất khoảng 450 năm mới phân hủy trong tự nhiên — con số này trẻ tiểu học nghe qua có thể chưa hình dung được, nhưng khi cô giáo nói "chiếc chai này nếu vứt đi, đến khi cháu của con lớn lên nó vẫn còn nằm đó", trẻ sẽ nhớ. Và khi chính tay trẻ biến chiếc chai đó thành heo đất, thành xe đua, thành quân bowling, bài học ấy trở thành trải nghiệm, không còn là con số khô khan.

Lăn Bánh Ước Mơ tin rằng sân chơi tái chế không chỉ là nơi trẻ chơi, mà còn là nơi trẻ học cách yêu môi trường từ những việc nhỏ nhất. Một sân chơi lốp xe, một góc đọc từ pallet gỗ, một bộ đồ chơi từ chai nhựa — mỗi hạng mục nhỏ đều góp phần tạo nên một ngôi trường mà ở đó, trẻ em vùng cao được chơi an toàn và được lớn lên cùng ý thức giữ gìn môi trường quê hương mình. Những bài toán chi phí làm sân chơi với ngân sách nhỏ cũng đã được phân tích kỹ trong bài Làm sân chơi lốp xe với ngân sách nhỏ: bảng chi phí và cách huy động cộng đồng. Để hiểu thêm về hành trình này, mời bạn đọc ghé thăm trang Dự án và Giới thiệu của Lăn Bánh Ước Mơ.

Cùng Lăn Bánh Ước Mơ mang đồ chơi tái chế đến trường vùng cao

Một thùng chai nhựa sạch, một buổi chiều thủ công, một nhóm thầy cô và phụ huynh cùng vào cuộc — chỉ cần vậy là một lớp học vùng cao đã có thêm năm món đồ chơi mới cho giờ ra chơi. Lăn Bánh Ước Mơ đã đi qua nhiều điểm trường như thế từ năm 2017, và mỗi lần trở lại, chúng tôi đều thấy những món đồ chơi tái chế do chính trẻ làm ra vẫn được giữ gìn, vẫn được chơi mỗi ngày.

Nếu nhà trường, thầy cô hay phụ huynh muốn đồng hành cùng chúng tôi — gửi tặng chai nhựa sạch, lốp xe cũ, hay cùng tham gia một buổi làm đồ chơi tái chế với trẻ em vùng cao — xin liên hệ với Lăn Bánh Ước Mơ qua trang Liên hệ.